خانه » هدگیر ارتودنسی کودکان چیست؟
هدگیر ارتودنسی کودکان چیست؟
- تاریخ انتشار:
- آخرین ویرایش: 14 آبان 1405
هدگیر ارتودنسی یکی از دستگاههای تخصصی ارتودنسی کودکان است که برای کنترل رشد فک، اصلاح موقعیت دندانها و بهبود رابطه فک بالا و پایین استفاده میشود. این وسیله برخلاف بریسهای معمولی، بخشی خارج از دهان دارد و با کمک بندهای مخصوص به سر یا گردن متصل میشود تا نیروی موردنیاز برای اصلاح ناهنجاریهای فکی را اعمال کند.
تجویز هدگیر معمولاً در دوران رشد کودک انجام میشود؛ زیرا در این مرحله هنوز امکان هدایت رشد استخوانهای فک وجود دارد. با این حال، ظاهر متفاوت دستگاه ممکن است والدین و کودکان را نگران کند و سؤالاتی درباره نحوه عملکرد، مدت استفاده و تأثیر آن بر چهره ایجاد کند. در این مقاله از خندانپزشکی، با کاربردهای هدگیر ارتودنسی، انواع آن، شرایط تجویز و نکات مراقبتی هنگام استفاده آشنا میشوید.
هدگیر ارتودنسی چگونه روی رشد فک اثر میگذارد؟
هدگیر ارتودنسی با استفاده از نیروهای کنترلشدهای که از طریق بندها و قوس فلزی به دندانها و ساختارهای فکی منتقل میشوند، به اصلاح موقعیت دندانها و هدایت رشد فک کمک میکند. جهت و میزان این نیروها با توجه به نوع ناهنجاری و مرحله رشد کودک توسط متخصص ارتودنسی تعیین میشود.
در کودکانی که فک بالا نسبت به فک پایین بیش از حد جلو قرار گرفته است، هدگیر با کشش رو به عقب میتواند به کنترل رشد رو به جلوی فک بالا کمک کند. در مقابل، در کودکانی که فک بالا رشد کافی نداشته و دچار عقبماندگی است، از دستگاه فیسماسک برای اعمال نیروی کششی رو به جلو استفاده میشود.
تأثیر هدگیر بر ساختار فک و دندانها میتواند شامل موارد زیر باشد:
- کنترل رشد فک بالا: کمک به محدود کردن رشد رو به جلوی فک بالا در برخی ناهنجاریهای اسکلتی.
- کنترل موقعیت دندانهای آسیای بزرگ: جلوگیری از حرکت ناخواسته یا کمک به جابهجایی دندانهای عقبی.
- ایجاد تعادل بین فکها: کمک به بهبود رابطه فک بالا و پایین در دوران رشد.
- اصلاح رابطه دندانها: کاهش فاصله افقی بین دندانهای جلویی بالا و پایین یا بهبود نحوه قرارگیری آنها روی یکدیگر.
نکته مهم این است که هدگیر صرفاً دندانها را جابهجا نمیکند؛ بلکه در شرایط مناسب میتواند بر الگوی رشد اسکلتی فک نیز اثر بگذارد. البته میزان تغییرات به سن، الگوی رشد و نوع ناهنجاری کودک بستگی دارد.
چه کودکانی به هدگیر ارتودنسی نیاز دارند؟
تجویز هدگیر برای همه کودکانی که دندانهای نامرتب یا فک نامتقارن دارند ضروری نیست. این دستگاه بیشتر برای کودکانی کاربرد دارد که رابطه فک بالا و پایین آنها دچار اختلال است یا موقعیت دندانهای آسیای آنها به کنترل بیشتری نیاز دارد.
دکتر ارتودنسی کودکان اصفهان پس از بررسی وضعیت دندانها، رابطه فکها، تصاویر رادیوگرافی و الگوی رشد کودک درباره ضرورت استفاده از این دستگاه تصمیم میگیرد.
مهمترین مواردی که ممکن است به تجویز هدگیر منجر شوند عبارتاند از:
- جلوآمدگی فک بالا: زمانی که فک بالا نسبت به فک پایین جلوتر قرار گرفته و نیاز به کنترل رشد آن وجود دارد.
- عقبماندگی فک پایین: در برخی موارد ناهنجاری کلاس دو که رابطه نامناسب دو فک باعث افزایش فاصله افقی دندانهای جلویی شده است.
- عقببودن دندانهای آسیای بالا: زمانی که متخصص برای ایجاد فضای مناسب یا اصلاح رابطه دندانهای عقبی به حرکت آنها به سمت عقب نیاز دارد.
- عقبماندگی فک بالا: در این شرایط معمولاً فیسماسک یا هدگیر با کشش معکوس برای هدایت فک بالا به سمت جلو استفاده میشود.
بهترین زمان استفاده از هدگیر چه سنی است؟
از آنجایی که هدگیر میتواند بر رشد فک اثر بگذارد، معمولاً در دوران کودکی و پیش از تکمیل رشد اسکلتی تجویز میشود. با این حال، سن مشخص و یکسانی برای تمام کودکان وجود ندارد. زمان مناسب درمان به نوع ناهنجاری، مرحله رویش دندانها و وضعیت بلوغ اسکلتی بستگی دارد. برای مثال، فیسماسک در بسیاری از موارد ناهنجاری کلاس سه در سنین پایینتر، حدود ۸ تا ۱۰ سالگی، مورد استفاده قرار میگیرد. تشخیص بهموقع میتواند فرصت مناسبی برای اصلاح برخی ناهنجاریهای فکی فراهم کند.
انواع هدگیر ارتودنسی کودکان
هدگیرها بر اساس جهت نیروی کششی و نوع تکیهگاه به چند دسته تقسیم میشوند. انتخاب مدل مناسب به نوع ناهنجاری فکی و هدف درمان بستگی دارد.
هدگیر با کشش گردنی (Cervical Pull Headgear)
این مدل دارای یک قوس فلزی متصل به دندانهای آسیای فک بالا و بندی است که دور گردن قرار میگیرد. نیروی کششی آن به سمت عقب و پایین وارد میشود و برای کنترل جلوآمدگی فک بالا و اصلاح برخی روابط دندانی کاربرد دارد.
هدگیر با کشش بالا (High Pull Headgear)
در این نوع، بندهای دستگاه به قسمت بالایی یا پشت سر متصل میشوند. جهت نیرو رو به عقب و بالا است و متخصص میتواند از آن برای کنترل موقعیت دندانهای آسیای بالا و اثرگذاری بر الگوی عمودی رشد فک استفاده کند.
فیسماسک یا هدگیر با کشش معکوس (Reverse Pull Headgear)
این دستگاه بیشتر برای کودکانی استفاده میشود که فک بالای آنها رشد کافی نداشته است. فیسماسک با کمک کشهای مخصوص، نیرویی رو به جلو به فک بالا وارد میکند و میتواند در اصلاح برخی موارد ناهنجاری کلاس سه مؤثر باشد.
بنابراین، برخلاف تصور رایج، تمام هدگیرها برای عقب بردن فک بالا طراحی نشدهاند. جهت نیرو در هر مدل متفاوت است و متخصص با توجه به شرایط کودک، دستگاه مناسب را انتخاب میکند.
نکات مراقبتی هنگام استفاده از هدگیر
رعایت نکات مراقبتی هنگام استفاده از هدگیر اهمیت زیادی دارد؛ زیرا استفاده نادرست از دستگاه میتواند باعث آسیب به اجزای آن یا اختلال در روند درمان شود. والدین باید از همان ابتدا نحوه صحیح استفاده و نگهداری از دستگاه را به کودک آموزش دهند.
- رعایت بهداشت دهان و دستگاه: دندانها، بهخصوص دندانهای آسیایی که بندهای فلزی به آنها متصل شدهاند، باید بهطور منظم مسواک زده شوند. همچنین لازم است قسمتهای قابل شستوشوی دستگاه طبق دستور متخصص تمیز شوند.
- خارج کردن دستگاه هنگام غذا خوردن: هدگیرهای متداول هنگام غذا خوردن باید از دهان خارج شوند. کودک نباید با دستگاه غذا بخورد یا بدون رعایت دستور پزشک از آن استفاده کند.
- خودداری از فعالیتهای ورزشی و پرتحرک: هنگام بازیهای پرتحرک، ورزش و بهویژه فعالیتهای برخوردی، هدگیر باید خارج شود تا از وارد شدن ضربه و آسیب به صورت و دهان جلوگیری شود.
- نصب و خارج کردن صحیح دستگاه: والدین و کودک باید روش صحیح باز و بسته کردن بندها و قوس فلزی را از متخصص یاد بگیرند. هیچگاه نباید دستگاه را با کشیدن ناگهانی یا فشار زیاد از روی صورت خارج کرد.
- بررسی سلامت اجزای هدگیر: در صورت شل شدن اتصالات، شکستن قوس فلزی یا آسیب دیدن بندها، کودک نباید بدون بررسی متخصص به استفاده از دستگاه ادامه دهد. در چنین شرایطی باید با مطب ارتودنسی تماس گرفت.
- نگهداری صحیح از دستگاه: هنگامی که هدگیر استفاده نمیشود، باید در محفظه مخصوص خود و دور از دسترس حیوانات خانگی و کودکان خردسال قرار بگیرد.
رعایت این نکات علاوه بر افزایش ایمنی کودک، به حفظ سلامت دستگاه و اجرای صحیح برنامه درمانی کمک میکند.
جمعبندی
هدگیر ارتودنسی یکی از ابزارهای مؤثر برای اصلاح برخی ناهنجاریهای فکی در دوران رشد کودکان است که با اعمال نیروهای کنترلشده، به هدایت رشد فکها و بهبود رابطه دندانهای بالا و پایین کمک میکند. نوع دستگاه، جهت نیروی کششی و مدت زمان استفاده از آن به شرایط فک و دندان کودک بستگی دارد و باید توسط متخصص ارتودنسی تعیین شود.
تشخیص بهموقع ناهنجاریهای فکی و همکاری کودک در استفاده منظم از هدگیر، نقش مهمی در نتیجه درمان دارد. اگر درباره جلوآمدگی یا عقبماندگی فک فرزندتان نگرانی دارید، مراجعه فوق تخصص دندانپزشکی کودکان اصفهان در سنین رشد میتواند به شناسایی مشکل و انتخاب روش درمان مناسب کمک کند. فراموش نکنید که هرچه ناهنجاریهای فکی زودتر بررسی شوند، فرصت بیشتری برای مدیریت آنها در دوران رشد وجود دارد.
سوالات متداول
آخرین مقالات

کودک از دندانپزشکی می ترسد؛ چه کار کنیم؟

تفاوت دندانپزشک کودک و دندانپزشک عمومی چیست؟

پلاک متحرک ارتودنسی کودکان چیست؟


تفاوت ارتودنسی زودهنگام و ارتودنسی در نوجوانی

تنفس دهانی در کودکان و تأثیر آن بر رشد فک


