بچه ها از چه زمانی دندان در می اورند؟

بچه‌ها معمولاً از حدود ۶ ماهگی شروع به دندان درآوردن می‌کنند، اما زمان رویش اولین دندان در هر کودک متفاوت است و ممکن است بین ۴ تا ۱۲ ماهگی اتفاق بیفتد. در این دوره، دندان‌های شیری به‌تدریج از لثه خارج می‌شوند و ممکن است علائمی مانند قرمزی و تورم لثه، افزایش آبریزش دهان، تمایل به جویدن و بی‌قراری ایجاد کنند. اما دندان درآوردن نوزاد دقیقاً از چه سنی شروع می‌شود؟ ترتیب رویش دندان‌های شیری چگونه است و برای کاهش ناراحتی کودک چه کارهایی می‌توان انجام داد؟ مراجعه به دندانپزشکی کودکان اصفهان در مراحل مختلف رویش دندان نیز می‌تواند به والدین کمک کند تا وضعیت رشد و سلامت دندان‌های کودک را بهتر پیگیری کنند. در ادامه این مطلب از خندانپزشکی، زمان رویش دندان‌های شیری، علائم دندان درآوردن و نکات مهم مراقبت از دندان‌های کودک را بررسی می‌کنیم.

اولین دندان نوزاد در چه سنی جوانه می‌زند؟ (چارت استاندارد رشد دندان)

اولین دندان نوزاد معمولاً بین 4 تا 12 ماهگی جوانه می‌زند، اما میانگین سنی برای رویش اولین دندان حدود 6 ماهگی است. این بازه زمانی می‌تواند بر اساس عوامل ژنتیکی و فردی متفاوت باشد. برخی نوزادان ممکن است زودتر و برخی دیرتر از این زمان شروع به دندان درآوردن کنند.

به گفته NHS: ” برخی از نوزادان با اولین دندان‌های خود به دنیا می‌آیند. برخی دیگر قبل از 4 ماهگی و برخی بعد از 12 ماهگی شروع به دندان درآوردن می‌کنند. اما بیشتر نوزادان از حدود 6 ماهگی شروع به دندان درآوردن می‌کنند.”

ترتیب و زمان تقریبی رویش دندان‌های شیری

دندان‌های پیشین مرکزی پایینی معمولاً اولین دندان‌هایی هستند که بین 6 تا 10 ماهگی جوانه می‌زنند. پس از آن، دندان‌های پیشین مرکزی بالایی (8 تا 12 ماهگی)، پیشین کناری بالایی (9 تا 13 ماهگی) و پیشین کناری پایینی (10 تا 16 ماهگی) ظاهر می‌شوند. دندان‌های آسیاب اول بین 13 تا 19 ماهگی و دندان‌های نیش بین 16 تا 22 ماهگی رویش می‌کنند. در نهایت، دندان‌های آسیاب دوم در سن 23 تا 33 ماهگی کامل می‌شوند. در مجموع، 20 دندان شیری (8 دندان پیشین، 4 دندان نیش و 8 دندان آسیاب) در دهان کودک نمایان می‌شوند.

علائم و نشانه‌های دندان در آوردن در نوزادان

رویش دندان با مجموعه‌ای از علائم رایج همراه است. این نشانه‌ها شامل:

• ورم و قرمزی لثه‌ها
• افزایش آبریزش دهان
• تمایل شدید به جویدن اشیاء
• بی‌قراری و کج‌خلقی
• اختلال در الگوهای خواب
• کاهش اشتها
• گاهی تب خفیف (تا 38 درجه سانتی‌گراد)
• بثورات پوستی خفیف در اطراف دهان به دلیل آبریزش زیاد

رویش دندان‌های آسیاب و نیش، به دلیل سطح مقطع بزرگ‌تر و شکل تیزتر، معمولاً با ناراحتی و درد بیشتری برای نوزاد همراه است. والدین ممکن است شاهد افزایش بی‌قراری، گریه بیشتر، ورم شدیدتر لثه و نیاز مکرر به جویدن باشند. این دوره می‌تواند برای کودک و والدین چالش‌برانگیزتر باشد و نیاز به صبر و راهکارهای تسکین‌دهنده بیشتری دارد.

شکل لثه هنگام رویش دندان

هنگام رویش دندان، لثه‌های نوزاد دچار تغییرات ظاهری می‌شوند. ممکن است لثه‌ها قرمز، متورم و حساس به لمس به نظر برسند. در برخی موارد، ممکن است یک برآمدگی کوچک سفید یا حتی تاول‌های آبی‌رنگ (کیست رویش) روی لثه مشاهده شود که نشان‌دهنده نزدیک شدن دندان به سطح است. این تاول‌ها معمولاً خود به خود از بین می‌روند.

علائمی که نشان‌دهنده بیماری هستند!

در حالی که تب خفیف (زیر 38 درجه سانتی‌گراد) می‌تواند از علائم رویش دندان باشد، تب بالا (بالای 38 درجه)، اسهال شدید، استفراغ مکرر، یا بثورات پوستی گسترده و شدید، معمولاً ارتباط مستقیمی با رویش دندان ندارند. این علائم می‌توانند نشان‌دهنده یک عفونت یا بیماری دیگر باشند و در صورت مشاهده، باید فوراً با پزشک متخصص اطفال مشورت شود تا علت اصلی تشخیص داده و درمان مناسب انجام گیرد.

راهکارهای ایمن برای کاهش درد و خارش لثه نوزاد

1. ماساژ لثه

یکی از مؤثرترین و ایمن‌ترین روش‌ها برای تسکین درد و خارش لثه نوزاد، ماساژ ملایم است. با استفاده از یک انگشت تمیز، گاز استریل مرطوب یا مسواک انگشتی سیلیکونی، به آرامی روی لثه‌های متورم کودک ماساژ دهید. فشار ملایم می‌تواند به کاهش ناراحتی و حواس‌پرتی کودک کمک کند.

2. استفاده از دندان‌گیرها و اسباب‌بازی‌های مخصوص

دندان‌گیرهای سیلیکونی یا لاستیکی که در یخچال خنک شده‌اند، می‌توانند به تسکین لثه‌های ملتهب کمک کنند. اطمینان حاصل کنید که دندان‌گیرها فاقد BPA و مواد شیمیایی مضر باشند. همچنین، اسباب‌بازی‌های مخصوص جویدن که برای نوزادان طراحی شده‌اند، می‌توانند به ارضای نیاز کودک به جویدن و کاهش خارش لثه کمک کنند.

3. غذاهای سرد و مناسب

برای نوزادانی که شروع به خوردن غذاهای جامد کرده‌اند، تکه‌هایی از میوه‌ها و سبزیجات سفت و خنک مانند هویج، خیار یا ساقه کرفس (تحت نظارت کامل برای جلوگیری از خطر خفگی) می‌تواند تسکین‌دهنده باشد. پستانک‌های سرد یا پارچه‌های مرطوب و خنک نیز گزینه‌های خوبی هستند. همیشه مراقب باشید که کودک در حین جویدن تنها نباشد.

4. داروهای مسکن

در صورت شدید بودن درد و تب، می‌توانید با مشورت پزشک متخصص اطفال، از داروهای مسکن مانند شربت استامینوفن یا ایبوپروفن (برای نوزادان بالای 6 ماه) استفاده کنید. دوز و نحوه مصرف باید دقیقاً طبق دستور پزشک یا داروساز باشد تا از عوارض جانبی جلوگیری شود. هرگز بدون مشورت پزشک از داروهای خودسرانه استفاده نکنید.

هشدار در مورد ژل‌های بی‌حسی

استفاده از ژل‌های بی‌حسی حاوی بنزوکائین یا لیدوکائین برای نوزادان، به‌خصوص زیر 2 سال، به‌شدت توصیه نمی‌شود. این مواد می‌توانند منجر به عارضه جدی مت‌هموگلوبینمی شوند که در آن اکسیژن‌رسانی به بافت‌ها مختل می‌شود. همیشه قبل از استفاده از هرگونه محصول موضعی برای لثه کودک، با پزشک مشورت کنید.

چه زمانی تاخیر در دندان در آوردن نوزاد نگران‌کننده است؟

تأخیر در رویش اولین دندان تا 15 ماهگی معمولاً طبیعی تلقی می‌شود و جای نگرانی ندارد. عوامل ژنتیکی نقش مهمی در زمان‌بندی رویش دندان ایفا می‌کنند. اگر والدین یا خواهر و برادر کودک دیرتر دندان درآورده‌اند، احتمال تأخیر در رویش دندان نوزاد نیز بیشتر است.

اگر هیچ دندانی تا 18 ماهگی در دهان نوزاد رویش نکرده باشد، توصیه می‌شود برای بررسی بیشتر به دندانپزشک کودکان مراجعه کنید. دندانپزشک می‌تواند با معاینه و در صورت لزوم با استفاده از رادیوگرافی، وضعیت دندان‌های نهفته را بررسی کرده و علت تأخیر را تشخیص دهد.

تأخیر شدید و طولانی‌مدت در رویش دندان‌ها می‌تواند پیامدهایی داشته باشد. این عوارض ممکن است شامل تغییر شکل استخوان فک، رویش کج دندان‌های دائمی به دلیل عدم وجود فضای کافی، و مشکلات در جویدن غذا و تکلم باشد. دندان‌های شیری برای حفظ فضای دندان‌های دائمی و کمک به رشد صحیح فک بسیار مهم هستند.

عوامل مؤثر بر تاخیر در رویش دندان

علاوه بر ژنتیک، عوامل دیگری نیز می‌توانند بر تأخیر در رویش دندان تأثیر بگذارند. این عوامل شامل:

• ضخامت بیش از حد لثه (فیبروز)
• سوءتغذیه
• بیماری‌های زمینه‌ای مانند اختلالات هورمونی (کم‌کاری تیروئید)
• مصرف برخی داروها
• دندان‌های نهفته (که در زیر لثه گیر کرده‌اند)
• تولد زودرس

مراقبت‌های دهان و دندان پس از رویش اولین دندان

کاهش مصرف کربوهیدرات

برای پیشگیری از پوسیدگی دندان، به‌ویژه در دندان‌های شیری، محدود کردن مصرف قندها و کربوهیدرات‌ها بسیار مهم است. باکتری‌های دهان از قند تغذیه کرده و اسید تولید می‌کنند که به مینای دندان آسیب می‌رساند. تشویق کودک به مصرف آب به جای نوشیدنی‌های شیرین و محدود کردن تنقلات قندی، به حفظ سلامت دندان‌ها کمک می‌کند.

مسواک زدن با مسواک نرم

به محض رویش اولین دندان، باید مسواک زدن را آغاز کنید. دندان‌های کودک را دو بار در روز با یک مسواک نرم و مرطوب تمیز کنید. برای کودکان زیر 2 سال، نیازی به استفاده از خمیردندان نیست؛ فقط با آب مسواک بزنید. پس از 2 سالگی، می‌توانید از مقدار بسیار کمی خمیردندان حاوی فلوراید (به اندازه یک دانه برنج) استفاده کنید.

اهمیت نخ دندان

از حدود 6 سالگی، زمانی که دندان‌های کودک شروع به تماس با یکدیگر می‌کنند، باید استفاده از نخ دندان را به او آموزش دهید. نخ دندان کشیدن به حذف ذرات غذا و پلاک از بین دندان‌ها کمک می‌کند؛ جایی که مسواک به آن دسترسی ندارد. این کار نقش مهمی در پیشگیری از پوسیدگی بین دندانی و بیماری‌های لثه دارد.

پاک کردن دهان بعد از شیردهی/غذا

حتی قبل از رویش اولین دندان، تمیز کردن لثه‌های نوزاد با یک پارچه تمیز و مرطوب پس از هر بار شیردهی یا غذا خوردن، به حذف باکتری‌ها و ذرات شیر کمک می‌کند. این عادت بهداشتی از همان ابتدا، محیط دهان را برای رویش دندان‌های سالم آماده می‌کند و خطر پوسیدگی زودرس را کاهش می‌دهد.

نتیجه‌گیری

رویش دندان در کودکان معمولاً از حدود ۶ ماهگی آغاز می‌شود و بیشتر کودکان تا حدود ۳ سالگی صاحب ۲۰ دندان شیری می‌شوند. البته چند ماه زودتر یا دیرتر شروع شدن این روند می‌تواند طبیعی باشد. شناخت ترتیب رویش دندان‌ها و علائم دندان درآوردن به والدین کمک می‌کند تغییرات این دوره را بهتر مدیریت کنند و در صورت مشاهده علائم غیرطبیعی، به‌موقع برای بررسی پزشکی یا دندانپزشکی اقدام کنند.

مراقبت از دندان‌های شیری نیز باید از همان ابتدای رویش اولین دندان آغاز شود. تمیز کردن منظم دندان‌ها، توجه به تغذیه کودک و مراجعه منظم به دندانپزشک کودکان، نقش مهمی در پیشگیری از پوسیدگی و حفظ سلامت دهان و دندان کودک دارد.

اگر درباره زمان رویش دندان‌های کودک، علائم دندان درآوردن یا سلامت دندان‌های شیری فرزندتان نگرانی دارید، متخصصان خندانپزشکی می‌توانند وضعیت دهان و دندان کودک را بررسی و راهنمایی‌های لازم را ارائه کنند. برای دریافت مشاوره و تعیین وقت معاینه، با خندانپزشکی در ارتباط باشید و مراقبت از دندان‌های کودک را از همان سال‌های ابتدایی جدی بگیرید.