درمان جلو بودن فک بالا در کودکان

جلو بودن فک بالا در کودکان یکی از ناهنجاری‌های فکی و دندانی است که می‌تواند باعث نامتناسب شدن رابطه فک بالا و پایین، جلوتر قرار گرفتن دندان‌های بالایی و افزایش فاصله آن‌ها با دندان‌های پایین شود. درمان جلو بودن فک بالا در کودکان، به سن، شدت ناهنجاری و مرحله رشد فک‌ها بستگی دارد. در سنین رشد، متخصص ارتودنسی می‌تواند با استفاده از دستگاه‌هایی مانند تویین بلاک، هربست و هدگیر و در برخی موارد ارتودنسی ثابت یا الاینرهای شفاف، رشد فک‌ها و موقعیت دندان‌ها را هدایت کند. هرچه ناهنجاری زودتر شناسایی شود، فرصت بیشتری برای اصلاح الگوی رشد و کاهش احتمال نیاز به درمان‌های پیچیده‌تر در آینده وجود دارد.

در این مقاله با علت‌های جلو بودن فک بالا، تفاوت اورجت و اوربایت، روش‌های درمانی، نحوه عملکرد دستگاه‌های ارتودنسی متحرک، بهترین سن شروع درمان، عوارض بی‌توجهی به این ناهنجاری و عوامل مؤثر بر هزینه درمان آشنا می‌شوید.

جلو بودن فک بالا در کودکان چیست؟ (اورجت به زبان ساده)

جلو بودن فک بالا به وضعیتی اطلاق می‌شود که در آن فک یا دندان‌های بالایی نسبت به فک یا دندان‌های پایینی بیش از حد جلوتر قرار گرفته‌اند. این ناهنجاری معمولاً ریشه در دو اختلال اصلی، یعنی اورجت و اوربایت، دارد. اورجت به فاصله افقی دندان‌های جلویی فک بالا و پایین اشاره دارد؛ حالتی که در آن دندان‌های بالایی با زاویه‌ای مایل به سمت جلو آمده‌اند و گاهی به آن «دندان خرگوشی» نیز می‌گویند. در حالت طبیعی، این فاصله افقی باید حدود 2 تا 3 میلی‌متر باشد.

علل جلو بودن فک بالا در کودکان (ژنتیک یا عادت‌های غلط؟)

جلو بودن فک بالا در کودکان می‌تواند ناشی از ترکیبی از عوامل ژنتیکی و محیطی باشد.

1. عوامل ژنتیکی و وراثتی: وراثت نقش مهمی در تعیین فرم و اندازه استخوان‌های فک دارد. اگر یکی از والدین سابقه جلو بودن فک بالا را داشته باشد، احتمال ابتلای کودک نیز افزایش می‌یابد. این عامل به الگوی رشد استخوانی مربوط می‌شود.
2. عادت‌های دهانی غلط در کودکی: مکیدن انگشت شست یا استفاده طولانی‌مدت از پستانک (به‌ویژه پس از 3 تا 4 سالگی) و همچنین مکیدن نامناسب شیشه شیر، فشار نامتعادلی بر فک و دندان‌ها وارد می‌کند و می‌تواند به جلو آمدن فک بالا منجر شود.
3. مشکلات تنفسی و سایر عوامل: تنفس دهانی، که اغلب به دلیل بزرگ بودن لوزه‌ها، آدنوئید یا انحراف بینی رخ می‌دهد، یکی از عوامل مهم در بروز جلو بودن فک بالا محسوب می‌شود. هنگامی که کودک به طور مداوم از طریق دهان نفس می‌کشد، فک پایین در موقعیت عقب‌تری قرار می‌گیرد و رشد طبیعی آن مهار می‌شود. همچنین، زبان حمایت لازم را از رشد عرضی فک بالا از دست می‌دهد. گاهی اوقات نیز اختلاف در اندازه دندان‌ها و فضای فک می‌تواند باعث نامرتبی و جلو آمدن دندان‌ها شود.

روش‌های درمان جلو بودن فک بالا در کودکان

درمان جلو بودن فک بالا در کودکان عمدتاً بر پایه هدایت رشد و استفاده از دستگاه‌های ارتودنسی پیشگیرانه و متحرک استوار است. هدف اصلی این روش‌ها، مهار رشد بیش از حد فک بالا و تحریک رشد فک پایین برای رسیدن به یک تعادل و هماهنگی ایده‌آل است.

به گفته my.clevelandclinic:

«برای درمان جلو بودن فک بالا می‌توان از روش‌های زیر کمک گرفت: سیم‌کشی دندان، الاینرهای شفاف، هدگیر ارتودنسی، دستگاه هربست در ارتودنسی، وسیع کننده کام (پالاتال اکسپندر)، جراحی فک.»

1. دستگاه هربست (Herbst Appliance)

این ابزار به صورت ثابت در دهان بیمار قرار می‌گیرد و با اتصال فک بالا و پایین، باعث جلو راندن فک پایین و کاهش فاصله افقی بین دندان‌ها می‌شود. به دلیل ثابت بودن و عدم امکان خارج کردن توسط کودک، همکاری بیمار را تضمین می‌کند و برای ایجاد تغییرات اسکلتی در کودکان بسیار مؤثر است.

2. ابزار تویین بلاک (Twin Block)

این دستگاه متحرک از دو پلاک مجزا برای فک بالا و پایین تشکیل شده است. تویین بلاک با قرار دادن فک پایین در موقعیت جلوتر، عضلات را تحریک کرده و رشد فک پایین را افزایش می‌دهد. این دستگاه باید به طور مداوم (معمولاً 20 تا 22 ساعت در روز) استفاده شود و معمولاً 9 تا 12 ماه استفاده از آن نتایج مطلوبی به همراه خواهد داشت.

3. هدگیر (Headgear)

هدگیر یک دستگاه خارج دهانی است که با استفاده از تسمه‌هایی که دور سر یا گردن قرار می‌گیرند، نیروی کنترل‌شده‌ای به فک بالا اعمال می‌کند. این نیرو به عقب بردن دندان‌های آسیای بالا و مهار رشد فک بالا به سمت جلو کمک می‌کند و در حدود 93 درصد موارد موفقیت‌آمیز است.

4. ارتودنسی ثابت و الاینرهای شفاف

در مواردی که مشکل بیشتر دندانی باشد یا ناهنجاری فکی خفیف باشد، می‌توان از بریس‌های ثابت (سیم‌کشی دندان) یا الاینرهای شفاف (پلاک‌های نامرئی) برای حرکت دادن دندان‌ها و اصلاح همپوشانی استفاده کرد. الاینرها به دلیل زیبایی و راحتی، گزینه‌ای محبوب محسوب می‌شوند.

دستگاه‌های ارتودنسی متحرک چطور فک بالا را به عقب هدایت می‌کنند؟

دستگاه‌های ارتودنسی متحرک با ایجاد فشار و نیروی کنترل‌شده، به تغییر موقعیت دندان‌ها و هدایت رابطه فک بالا و پایین کمک می‌کنند. این نیرو بسته به نوع دستگاه می‌تواند برای کنترل حرکت دندان‌های فک بالا، کاهش جلوآمدگی دندان‌ها یا کمک به قرارگیری فک پایین در موقعیت مناسب‌تر استفاده شود.

نکته مهم این است که دستگاه‌های متحرک لزوماً فک بالا را مستقیماً به عقب نمی‌برند؛ بلکه با هدایت رشد و تغییر رابطه بین دو فک، به اصلاح ظاهر جلوآمده فک بالا کمک می‌کنند. میزان اثرگذاری این روش نیز به سن کودک، مرحله رشد و علت ایجاد ناهنجاری بستگی دارد.

برای رسیدن به نتیجه مطلوب، دستگاه باید دقیقاً مطابق دستور متخصص ارتودنسی استفاده شود؛ زیرا مدت و نحوه استفاده، بخش مهمی از موفقیت درمان است.

بهترین سن برای درمان جلو بودن فک بالا بدون جراحی

بهترین و طلایی‌ترین زمان برای درمان جلو بودن فک بالا در کودکان، سنین 7 تا 12 سالگی است. در این دوره، استخوان‌های فک هنوز در حال رشد هستند و انعطاف‌پذیری بالایی دارند. متخصص ارتودنسی اطفال می‌تواند با استفاده از دستگاه‌های ارتوپدیک و متحرک، رشد فک‌ها را هدایت کرده و ناهنجاری را بدون نیاز به جراحی پیچیده اصلاح نماید. مداخله زودهنگام در این سن، طول درمان را کاهش داده، نتایج پایدارتری به ارمغان می‌آورد و از نیاز به درمان‌های تهاجمی‌تر در بزرگسالی جلوگیری می‌کند. توصیه می‌شود تمامی کودکان تا قبل از سن 7 سالگی توسط متخصص ارتودنسی معاینه شوند.

عوارض پشت گوش انداختن درمان ناهنجاری فک بالا در اطفال

جلو بودن فک بالا تنها یک مسئله زیبایی نیست و در صورت عدم درمان، می‌تواند عوارض متعددی برای کودک ایجاد کند:

• کاهش اعتماد به نفس و مشکلات روانی: ظاهر متفاوت می‌تواند بر تصویر ذهنی کودک از خود و تعاملات اجتماعی او تأثیر منفی بگذارد و به انزوا منجر شود.
• مشکلات عملکردی: جویدن غذا، گاز زدن و تکلم صحیح (به‌ویژه تلفظ برخی حروف) با چالش مواجه خواهد شد.
• آسیب‌پذیری دندان‌ها: دندان‌های جلویی که جلوتر قرار گرفته‌اند، بیشتر در معرض ضربه، شکستگی یا سایش غیرطبیعی قرار می‌گیرند.
• بیماری‌های لثه و خشکی دهان: جلو بودن فک ممکن است باعث شود لب‌ها به درستی روی هم قرار نگیرند و دهان باز بماند. این خشکی دهان به تجمع پلاک و افزایش خطر پوسیدگی و بیماری‌های لثه منجر خواهد شد.
• مشکلات مفصل فک (TMJ): فشار نامناسب بر مفصل گیجگاهی فکی می‌تواند در درازمدت باعث درد، صدا دادن فک و سایر اختلالات شود.

پیشگیری از جلو آمدن فک بالا در کودکان: نکاتی برای والدین

پیشگیری از جلو آمدن فک بالا در کودکان، به‌ویژه در سنین پایین، بسیار مؤثر است. والدین می‌توانند با رعایت نکات زیر، به سلامت فک و دندان‌های فرزندانشان کمک کنند:

• محدود کردن استفاده از پستانک: استفاده از پستانک را پس از 3 تا 4 سالگی به تدریج قطع کنید.
• استفاده صحیح از شیشه شیر: از شیشه‌شیرهای استاندارد استفاده کنید و مدت زمان مکیدن آن را به حداقل برسانید.
• جلوگیری از مکیدن انگشت شست: در صورت ادامه این عادت پس از 4 سالگی، با کمک دندانپزشک اطفال راهکارهای ترک آن را بیابید.
• توجه به موقعیت زبان: زبان کودک در حالت استراحت باید در سقف دهان قرار گیرد.
• درمان زودهنگام مشکلات تنفسی: اگر کودک دچار تنفس دهانی است، برای بررسی و درمان علت آن به پزشک مراجعه کنید.

هزینه درمان جلو بودن فک بالا در کودکان

هزینه درمان جلو بودن فک بالا ثابت نیست و ممکن از 90 تا 120 میلیون تومان شروع شود. این هزینه به عوامل متعددی از جمله علت ناهنجاری، شدت مشکل، سن بیمار، نوع روش درمانی (ارتودنسی ثابت، متحرک، جراحی)، مدت زمان درمان، نوع دستگاه‌های مورد استفاده، موقعیت جغرافیایی کلینیک و تخصص دندانپزشک بستگی دارد. درمان‌های ترکیبی با جراحی فک معمولاً پرهزینه‌تر هستند. برخی کلینیک‌ها گزینه‌های پرداخت اقساطی را ارائه می‌دهند. برای تخمین دقیق هزینه، مشاوره با متخصص ارتودنسی ضروری است.

درمان جلو بودن فک بالا در کودکان، ناهنجاری فک اطفال، ارتودنسی پیشگیری اصفهان