دندان شیری کودکان در چه سنی می افتد؟

افتادن دندان‌های شیری یکی از مهم‌ترین مراحل رشد کودکان است. در این مرحله، والدین معمولاً با این پرسش روبه‌رو می‌شوند که دندان شیری کودکان در چه سنی می‌افتد؟ دندان‌های شیری کودکان معمولاً از ۶ تا ۷ سالگی شروع به افتادن می‌کنند و این روند تا حدود ۱۲ یا ۱۳ سالگی ادامه دارد. اولین دندان‌هایی که می‌افتند، دندان‌های جلویی هستند و آخرین دندان‌های شیری نیز معمولاً دندان‌های آسیاب دوم خواهند بود. البته زمان افتادن دندان‌ها در همه کودکان یکسان نیست و عواملی مانند ژنتیک، رشد فک و زمان رویش دندان‌های دائمی می‌توانند این روند را کمی زودتر یا دیرتر کنند. به همین دلیل، معاینات منظم در کلینیک دندانپزشکی کودکان اصفهان اهمیت زیادی دارد، زیرا دندانپزشک می‌تواند روند طبیعی افتادن دندان‌های شیری و رویش دندان‌های دائمی را بررسی کرده و در صورت وجود هرگونه تأخیر یا ناهنجاری، درمان مناسب را در زمان مناسب آغاز کند.

در ادامه، جدول زمان افتادن دندان های شیری، علائم طبیعی لق شدن، دلایل تأخیر یا زود افتادن دندان و زمان مراجعه به دندانپزشک را بررسی می کنیم.

دندان بچه ها از چه سنی می افتد؟

افتادن دندان‌های شیری یک فرآیند طبیعی و تدریجی است که معمولاً از حدود 6 سالگی آغاز می‌شود و تا حدود 12 یا 13 سالگی ادامه می‌یابد. این فرآیند نشان‌دهنده آماده شدن دهان کودک برای رویش دندان‌های دائمی است.

به طور کلی، دندان‌های شیری به همان ترتیبی که رویش کرده‌اند، شروع به افتادن می‌کنند. اولین دندان‌هایی که می‌افتند، معمولاً دندان‌های پیشین مرکزی (جلویی) هستند که در حدود 6 تا 7 سالگی لق می‌شوند. این فرآیند با تحلیل رفتن ریشه‌های دندان شیری توسط دندان دائمی در حال رویش آغاز می‌شود. با تحلیل رفتن ریشه، دندان شیری لق شده و در نهایت می‌افتد.

جدول زمان‌بندی و سن استاندارد افتادن انواع دندان‌های شیری

جدول زیر زمان‌بندی تقریبی افتادن انواع دندان‌های شیری را نشان می‌دهد:

دندان‌های جلو و آسیاب کودکان دقیقاً در چه سنی می‌افتند؟

همانطور که در جدول بالا مشاهده می‌شود، دندان‌های جلویی (ثنایای مرکزی و جانبی) معمولاً اولین دندان‌هایی هستند که بین 6 تا 8 سالگی می‌افتند. دندان‌های آسیاب (مولرها) دیرتر و در حدود 9 تا 13 سالگی شروع به افتادن می‌کنند. این تفاوت در زمان‌بندی به دلیل تفاوت در زمان رویش دندان‌های دائمی جایگزین آن‌ها است.

نشانه‌های طبیعی لق شدن دندان و زمان مناسب برای کشیدن آن

لق شدن دندان شیری یکی از مراحل طبیعی رشد کودک است و معمولاً زمانی اتفاق می افتد که دندان دائمی در حال رویش باشد. در این مرحله، ریشه دندان شیری به تدریج تحلیل می رود و دندان بدون درد شدید یا خونریزی قابل توجه آماده افتادن می شود. در بیشتر کودکان، لق شدن طبیعی دندان با علائم زیر همراه است:

• دندان هنگام لمس یا جویدن کمی حرکت می کند و به مرور شل تر می شود.
• کودک احساس فشار یا خارش خفیفی در لثه اطراف دندان دارد.
• ممکن است لثه اطراف دندان کمی قرمز یا حساس شود، اما درد شدید وجود ندارد.
• هنگام افتادن دندان، مقدار کمی خونریزی طبیعی است و معمولاً ظرف چند دقیقه متوقف می شود.
• در بسیاری از موارد، دندان دائمی همزمان یا مدت کوتاهی پس از افتادن دندان شیری شروع به رویش می کند.

در بیشتر موارد، نیازی به کشیدن دندان لق شده نیست و بهتر است اجازه دهید دندان به صورت طبیعی بیفتد. کشیدن زودهنگام دندانی که هنوز ریشه آن کاملاً تحلیل نرفته است، می تواند باعث درد، خونریزی، آسیب به لثه و حتی صدمه به دندان دائمی در حال رشد شود. کودک می تواند با تکان دادن آرام دندان با زبان یا انگشت تمیز، به افتادن طبیعی آن کمک کند، اما نباید دندان را با فشار زیاد یا وسایل مختلف خارج کرد.

با این حال، گاهی شرایط به گونه ای است که افتادن طبیعی دندان انجام نمی شود و نیاز به بررسی توسط دندانپزشک وجود دارد. مهم ترین این موارد عبارت اند از:

• دندان شیری به شدت پوسیده یا عفونی شده باشد.
• دندان دائمی در پشت یا جلوی دندان شیری روییده، اما دندان شیری همچنان محکم باقی مانده باشد.
• لق شدن دندان با درد شدید، تورم یا ترشح چرک همراه باشد.
• دندان در اثر ضربه آسیب دیده و احتمال بلع یا ورود آن به مجاری تنفسی وجود داشته باشد.
• دندان مدت زیادی لق مانده اما هیچ پیشرفتی در افتادن آن مشاهده نشود.

در این شرایط، دندانپزشک پس از معاینه و در صورت نیاز با استفاده از رادیوگرافی، بهترین زمان برای کشیدن دندان را تعیین می کند تا از ایجاد مشکلات ارتودنسی یا اختلال در رویش دندان های دائمی جلوگیری شود.

اقدامات لازم پس از افتادن دندان شیری

هنگامی که دندان شیری می‌افتد، ممکن است کمی خونریزی طبیعی باشد. در این شرایط، اقدامات زیر توصیه می‌شود:

• یک تکه گاز استریل یا پارچه تمیز را روی محل خالی دندان قرار داده و از کودک بخواهید به مدت 10-15 دقیقه آن را محکم گاز بگیرد تا خونریزی متوقف شود.
• تا 24 ساعت پس از افتادن دندان، از شستشوی شدید دهان یا تف کردن خودداری کنید.
• برای کاهش درد یا ناراحتی، می‌توانید از کمپرس سرد یا غذاهای نرم و خنک استفاده کنید.
• از دستکاری محل خالی دندان با زبان یا انگشت خودداری کنید.
• در صورت ادامه خونریزی شدید یا درد غیرعادی، با دندانپزشک مشورت کنید.

همچنین، در برخی موارد، والدین می‌توانند پالپ دندان شیری را برای ذخیره‌سازی سلول‌های بنیادی جمع‌آوری کنند که می‌تواند در آینده برای درمان برخی بیماری‌ها مفید باشد.

عوامل موثر بر زمان افتادن دندان‌ها

زمان افتادن دندان های شیری در همه کودکان یکسان نیست و عوامل مختلفی می توانند باعث شوند این روند زودتر یا دیرتر از میانگین طبیعی اتفاق بیفتد. مهم ترین عوامل عبارت اند از:

• زمان رویش دندان های شیری: کودکانی که دندان های شیری آن ها زودتر روییده است، معمولاً افتادن دندان ها را نیز زودتر تجربه می کنند. در مقابل، رویش دیرهنگام دندان های شیری اغلب با تأخیر در افتادن آن ها همراه است.
• ژنتیک: الگوی رشد و جایگزینی دندان ها تا حد زیادی تحت تأثیر عوامل ارثی قرار دارد. اگر والدین در کودکی دندان های خود را زودتر یا دیرتر از حد معمول از دست داده باشند، احتمال دارد کودک نیز روند مشابهی داشته باشد.
• رشد دندان های دائمی: افتادن دندان شیری زمانی رخ می دهد که دندان دائمی با تحلیل ریشه آن، آماده رویش باشد. اگر دندان دائمی دیرتر تشکیل شود یا مسیر رویش آن طبیعی نباشد، افتادن دندان شیری نیز ممکن است به تعویق بیفتد.
• تغذیه و سلامت عمومی: دریافت کافی کلسیم، فسفر، ویتامین D و سایر مواد مغذی برای رشد طبیعی دندان ها و استخوان های فک ضروری است. همچنین برخی بیماری های مزمن یا اختلالات رشد می توانند بر زمان رویش و افتادن دندان ها تأثیر بگذارند.
• پوسیدگی یا ضربه به دندان شیری: پوسیدگی شدید، عفونت یا آسیب ناشی از ضربه ممکن است باعث از دست رفتن زودهنگام دندان شیری شود. در برخی موارد نیز این شرایط روند طبیعی جایگزینی دندان ها را مختل می کند.
• کمبود فضای فک یا مشکلات ارتودنسی: اگر فضای کافی برای رویش دندان دائمی وجود نداشته باشد یا دندان دائمی در موقعیت نامناسبی قرار گرفته باشد، ممکن است دندان شیری بیش از حد معمول در دهان باقی بماند.

به طور کلی، اختلاف چند ماه تا حدود یک سال در زمان افتادن دندان های شیری معمولاً طبیعی است. اما اگر تا سن ۷ یا ۸ سالگی هیچ دندان شیری نیفتاده باشد، یا دندان های شیری مدت زیادی پس از رویش دندان دائمی همچنان باقی مانده باشند، بهتر است کودک توسط دندانپزشک معاینه شود.